ตระกูลปลาบู่ ตระกูลปลาปักเป้าฟันสี่ซี่

ตระกูลปลาบู่ (อังกฤษ: Goby) เป็นตระกูลปลาที่มีจำนวนชนิดมากที่สุดในโลก พบอาศัยอยู่ทั้งยังในทะเลลึกกว่า 60 เมตร จนถึงลำธารบนภูเขาสูงกว่า 1,000 เมตร เจอทั่วโลกในเขตร้อนรวมทั้งเขตอบอุ่นมากกว่า 1,950 ชนิด และพบในประเทศไทยมากกว่า 30 ชนิด ใช้ชื่อตระกูลว่า Gobiidae (/โก-บิ-ดี้/)

มีลักษณะไม่เหมือนกับปลาอื่นเป็นมีลำตัวยาวทรงกระบอก มีส่วนหัวแล้วก็จะงอยปากมน มีเส้นข้างลำตัวแล้วก็แถวของเส้นประสาทอยู่บนหัวหลายแถว ครีบข้างหลังแยกเป็น 2 ตอนเด่นชัด ครีบหางกลมมน ครีบก้นยาว ครีบอกใหญ่ ครีบท้องส่วนมากจะแยกออกจากกัน แต่ก็มีในบางชนิดที่เชื่อมติดกันเป็นรูปถ้วย เกล็ดมีทั้งขนาดเล็กและใหญ่

 

เป็นปลากินเนื้อ กินแมลง, สัตว์น้ำขนาดเล็ก และปลาอื่นเป็นอาหาร วางไข่โดยตัวผู้และตัวเมียช่วยกันดูแล ไข่มีรูปร่างคล้ายผลองุ่นติดกับวัสุดเป็นแพ เมื่อฟักเป็นตัวจะปล่อยให้หากินเอง ส่วนมากมีขนาดเล็กยาวไม่เกิน 20 ซม. มักอาศัยอยู่ในทะเลและน้ำกร่อย เจอในน้ำจืดเพียงไม่กี่ชนิด

 

เป็นปลาเศรษฐกิจที่สำคัญ นิยมบริโภคด้วยการปรุงสด โดยเฉพาะเมนูอาหารจีน เป็นปลาที่มีรสชาติอร่อย ราคาแพง รวมทั้งมีสรรพคุณในการปรุงยา ในปลาชนิดที่มีขนาดเล็กและก็สีสันสวยงาม นิยมเลี้ยงเป็นปลาสวยงาม

ตระกูลปลาบู่

 

ปลาบู่น้ำตกไม่ทราบชนิด (Rhinogobius sp. CB) พบในประเทศญี่ปุ่น

 

การจำแนกชั้นทางด้านวิทยาศาสตร์

  • อาณาจักร: Animalia
  • ไฟลัม: Chordata
  • ชั้น: Actinopterygii
  • อันดับ: Gobiiformes
  • อันดับย่อย: Gobioidei
  • ตระกูล: Gobiidae
  1. Cuvier, 1816

ตระกูลย่อย

  • Amblyopinae
  • Gobiinae
  • Gobionellinae
  • Oxudercinae
  • Sicydiinae

ตระกูลปลาปักเป้าฟันสี่ซี่

ตระกูลปลาปักเป้าฟันสี่ซี่ (อังกฤษ: Puffers, Toadfishes, Blowfishes, Globefishes, Swellfishes) เป็นตระกูลปลาปักเป้าประเภทหนึ่ง มีรูปร่างเฉพาะตัวคือ กลมป้อม ส่วนโคนหางเล็ก ครีบหลังและครีบก้นเล็กสั้นอยู่ค่อนไปทางท้าย ครีบอกใหญ่กลมมน ครีบหางใหญ่ปลายมน ว่ายน้ำโดยใช้ครีบอกโบกพร้อมกับครีบหลังและครีบก้น เวลาตกใจสามารถพองตัวได้โดยสูบน้ำหรือลมเข้าในช่องท้อง ช่องเหงือกเล็ก หัวโต จะงอยปากยื่น มีฟันลักษณะคล้ายปากนกแก้ว 4 ซี่ ตาพองอยู่ค่อนไปทางด้านบนของหัว รูจมูกเป็นติ่งสั้นๆผิวขรุขระ มีเกล็ดเป็นหนามเล็กๆอยู่บริเวณด้านท้อง ผิวลำตัวส่วนอื่นเรียบ ใช้ชื่อตระกูลว่า Tetraodontidae (/เท-ทรา-โอ-ดอน-ทิ-ดี้/)

พบมากในทะเลเขตร้อนรอบโลกและบริเวณปากแม่น้ำ ชนิดที่พบในน้ำจืดมีน้อย สำหรับในประเทศไทย เจอทั้งนั้น 32 ชนิดทั้งในทะเล, น้ำกร่อยและน้ำจืด (ดูในเนื้อหาข้างล่าง)

 

กินอาหารจำพวกสัตว์น้ำมีเปลือกเป็นอาหารหลัก เนื่องจากมีฟันสำหรับกัดเล็มเปลือกแข็งที่เป็นแคลเซี่ยมได้เป็นอย่างดี และปลาด้วย รวมทั้งสามารถกัดแทะครีบปลาชนิดอื่นได้ด้วย ในบางชนิดมีพฤติกรรมชอบซุกตัวใต้พื้นทรายเพื่อรอดักเหยื่อ นอกจากแล้วยังสามารถพ่นน้ำจากปากเพื่อเป่าพื้นทรายหาอาหารที่ซ่อนตัวอยู่ได้อีกด้วย

 

เป็นปลาที่มีพิษร้ายแรง เมื่อกินเข้าไปอาจถึงตายได้ โดยจากการศึกษาปลาปักเป้าในตระกูลนี้ที่พบในประเทศไทย พบเป็นปลาปักเป้าน้ำจืดที่มีการสะสมพิษในตัวจะมีอยู่จำนวน 8 ชนิด มากกว่าปลาปักเป้าน้ำกร่อยมีพิษ ซึ่งมีอยู่แค่ 4 ชนิด และลักษณะพิษของปลาปักเป้าน้ำจืดจะมีการสะสมพิษในอวัยวะทุกส่วน และพิษจะมีมากเป็นพิเศษในช่วงฤดูวางไข่ ราวเดือนพฤษภาคม-มิถุนายน4 โดยพิษกำเนิดเนื่องจากแพลงก์ตอน หรือแบคทีเรียที่ทำให้เกิดพิษหลังจากปลาปักเป้ากินเข้าไป เมื่อมีผู้จับไปกินก็เป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้

 

ชนิดที่พบในไทย

ทะเลและน้ำกร่อย

  • Amblyrhynchotes honckenii
  • Amblyrhynchotes hypselogenion
  • ปลาปักเป้าหางไหม้ (Arothron immaculatus)
  • ปลาปักเป้าหน้าหมา (Arothron nigropunctatus)
  • ปลาปักเป้ายักษ์ (Arothron stellatus)
  • Arothron reticularis
  • ปลาปักเป้าทอง (Auriglobus modestus)
  • Canthigaster margaritata
  • Canthigaster rivulata
  • ปลาปักเป้าสมพงษ์ (Carinotetraodon lorteti)
  • ปลาปักเป้าตุ๊กแก (Chelonodon patoca)
  • ปลาปักเป้าทอง (Chonerhinos naritus)
  • ปลาปักเป้าหลังเรียบ (Lagocephalus inermis)
  • ปลาปักเป้าแถบเงินหลังหนาม (Lagocephalus lunaris)
  • ปลาปักเป้าหลังดำ (Lagocephalus sceleratus)
  • Lagocephalus spadiceus
  • ปลาปักเป้าลายพาดกลอน (Takifugu oblongus)
  • Takifugu vermicularis
  • ปลาปักเป้าซีลอน (Tetraodon biocellatus)
  • ปลาปักเป้าเขียว (Tetraodon fluviatilis)
  • ปลาปักเป้าจุดดำ (Tetraodon nigroviridris)

 

น้ำจืด

  • ปลาปักเป้าทองแม่น้ำโขง (Auriglobus nefastus)
  • ปลาปักเป้าหางวงเดือน (Leiodon cutcutia)
  • ปลาปักเป้าจุดส้ม (Pao abei)
  • ปลาปักเป้าขน (Pao baileyi)
  • ปลาปักเป้าบึง (Pao brevirostris)6
  • ปลาปักเป้าปากขวด (Pao cambodgensis)
  • ปลาปักเป้าดำ (Pao cochinchinensis)
  • ปลาปักเป้าท้องตาข่าย (Pao palembangensis)
  • ปลาปักเป้าควาย (Pao suvatti)